MUSEUMMagazine
Nederlands

Henk Helmantel zet zijn stillevens in een klooster

In Museum Catharijneconvent in Utrecht staan stillevens van Henk Helmantel naast middeleeuwse beelden uit zijn eigen verzameling, tot en met 17 januari 2027.

Het kloostergebouw van Museum Catharijneconvent in Utrecht.
Beeldcredits

‘Ik geef aandacht aan dingen waar je aan voorbij kunt lopen, zoals bijvoorbeeld een kastanje.’ Dat zei Henk Helmantel tegen de EO, in de middeleeuwse pastorieboerderij die hij zelf herbouwde in het Groningse Westeremden. Het huis is atelier en museum tegelijk. Nu hangen zijn schilderijen in Utrecht, in Museum Catharijneconvent, onder de titel Henk Helmantel. In een nieuw licht.

De tentoonstelling loopt van 25 september 2026 tot en met 17 januari 2027 in Museum Catharijneconvent aan de Lange Nieuwstraat 38, met als ondertitel Schoonheid in het alledaagse. Realistische stillevens van Helmantel staan naast de mooiste middeleeuwse beelden uit zijn privéverzameling en uit de museumcollectie. Uit die collectie koos hij zelf zijn favoriete stukken. Het museum beschrijft de tentoonstelling als een rustgevende wandeling door kunst en architectuur.

Een andere kant van het gebouw van Museum Catharijneconvent in Utrecht.
Museum Catharijneconvent in Utrecht, vanuit een andere hoek. Foto: Ludvig14, CC BY-SA 4.0. Ludvig14 · CC BY-SA 4.0

Helmantel, geboren in 1945, wordt geroemd om zijn ingetogen stillevens en meditatieve interieurs van kerken en kloosters. Het museum noemt hem een van de meest succesvolle kunstenaars van Nederland. Hij werkt in Groningen, in een atelier waar het heldere noorderlicht van rechts naar binnen valt, het liefst met de rustgevende klanken van Bach op de achtergrond. Zijn inspiratie vindt hij in eenvoudige dingen. Zijn schilderijen komen tot stand tussen nog meer bijzondere kunst en voorwerpen. Het museum noemt een mystieke reflectie in een glazen fles, de subtiele belichting van een kloostergang en een compositie met uien.

Uit het Museum Helmantel komen onder meer Uienstilleven met grote fles uit 2021, Eenheid in drievoud uit 2019 en De Pieterskerk in Utrecht uit 2014. Een Stilleven uit 1988 komt uit de collectie van het Drents Museum. Ook de kastanje van het openingscitaat is een schilderij: Kastanjes. ‘Als ik de Here God een stilleven zou kunnen geven, zou dat Kastanjes zijn, als een ode aan zijn eigen schepping’, zei Helmantel.

De beelden zijn het tegenwicht van de schilderijen. In middeleeuwse beelden is dezelfde stilte en tijdloosheid te vinden als in zijn werk, en Helmantel en zijn vrouw verzamelen ze al jaren. In het klooster ontmoeten zijn schilderijen de beste beelden uit hun privéverzameling, naast werk uit de collectie van het museum. Dat samenspel van schilderijen, beelden en gebouw laat een diepere betekenis van Helmantels werk zien. Het museum nodigt uit te ontdekken wat deze populaire hedendaagse schilder drijft. Bij een stilleven of kerkinterieur van Helmantel kun je bijna de rijpe perziken ruiken, het koele glas voelen en de stilte van een eeuwenoud klooster horen, schrijft de UITagenda Utrecht. Met zijn oog voor compositie en licht vangt hij de essentie van zijn onderwerpen en laat hij de tijd even stilstaan.

Voor de tentoonstelling wordt het kloostergebouw in oude staat hersteld. In een experimenteel ontwerp verdwijnen voorzetwanden en toevoegingen, zodat klassieke kloostermuren, nisjes en ramen zichtbaar worden. Het museum spreekt van een Gesamtkunstwerk. Het museum ziet in zijn klooster dezelfde sfeer als in De Weem in Westeremden, de herbouwde laatmiddeleeuwse boerderij waarin Helmantels kunstverzameling is gehuisvest.

Het huis van Helmantel staat vol kunstwerken en historische gebruiksvoorwerpen die in zijn stillevens terugkomen. Eerder toonde het Drents Museum tot en met 2 september 2021 een overzichtstentoonstelling met ruim tachtig schilderijen van hem. Tot 30 oktober 2021 liep in het Ikonenmuseum in Kampen een ontmoeting tussen de collectie van Helmantel en zijn vrouw Babs en iconen uit de collectie van dat museum. Van 18 december 2024 tot 26 oktober 2025 liep in het Jopie Huisman Museum Helmantel Meets Huisman. Helmantel selecteerde daarvoor meer dan veertig stillevens en kerkinterieurs. Hij zei Jopie Huisman nooit te hebben ontmoet, maar hem natuurlijk te ontmoeten in zijn werk. Beide schilders, stevig geworteld in het noorden, kiezen in hun stillevens eenvoudige voorwerpen, zoals een vogelnestje, een kinderschoentje of een tinnen kan, vaak versleten en getekend door de tijd.

Bij de tentoonstelling hoort een programma met lezingen door experts, creatieve workshops, yoga tussen de kunst en thematische rondleidingen. Het museum nodigt uit voor een wandeling vol rust, ambacht en nieuwe perspectieven, omringd door bijzondere architectuur.

Museum Catharijneconvent ligt aan de Lange Nieuwstraat 38 in Utrecht en is van dinsdag tot en met vrijdag open van 10.00 tot 17.00 uur, op zaterdag en zondag van 11.00 tot 17.00 uur. Met een Museumkaart is de toegang gratis.

Het museum sluit zijn uitnodiging af met een vraag die bij het werk past: ‘Kom jij met andere ogen kijken?’

Praktisch

Waar: Museum Catharijneconvent, Lange Nieuwstraat 38, 3512 PH Utrecht

Loopt tot: 17 januari 2027 (gestart op 25 september 2026)

Open: dinsdag tot en met vrijdag 10.00-17.00 uur, zaterdag en zondag 11.00-17.00 uur

Met een Museumkaart is de toegang gratis

Programma: lezingen, workshops, yoga tussen de kunst en rondleidingen

Bronnen en beeldcredits →

Rubrieken

MuseumkaartMusea ontdekkenHomeMuseumverhalenKijkkunstWereld & objectAchter de schermenAgenda