Wereld & object
Dit kleine beeldje hield een doosje op zijn plaats
Een netsuke kon een snoer aan een Japanse ceintuur verankeren. Twee kleine werken uit het Met laten zien hoeveel vorm en verbeelding in dat hulpmiddel passen.
Een zak waaruit een figuur tevoorschijn komt: op de foto lijkt het een klein beeldhouwwerkje. Het Metropolitan Museum of Art noemt het een netsuke met Hotei en dateert het in de achttiende–negentiende eeuw. Het is van hout en ivoor, slechts 3,2 centimeter hoog. Maar een netsuke had ook een taak die je uit een losse museumfoto niet meteen afleest: iets aan kleding op zijn plaats houden.
De obi, de ceintuur om een kimono, kon kleine houders dragen die aan snoeren hingen. Een inrō was bijvoorbeeld een doosje voor medicijnen of zegels. De netsuke werkte als anker voor zo'n houder. Het snoer liep door twee openingen, de himotoshi, in de netsuke. Het kleine voorwerp rustte boven de ceintuur, terwijl de houder eronder hing. Een verschuifbare kraal, de ojime, hielp het doosje openen en sluiten.
Dat gebruik stelde eisen aan de vorm. Een draagbaar voorwerp moest stevig en compact zijn; gladde oppervlakken hielpen beschadiging van zijden kleding voorkomen. Een uitgesneden figuur was daarom meer dan een voorstelling om van één kant te bekijken. Bij driedimensionale netsuke kon ook de onderzijde zijn uitgewerkt. De snoergaten herinneren eraan dat er een verbinding met een ander voorwerp nodig was.
Naast de zak met Hotei staat hier een tweede Met-object: Ashinaga en Tenaga met een kind en een octopus. Het museum dateert dit houten werk in de achttiende eeuw en geeft een hoogte van 5,7 centimeter. De lange ledematen en de kleine figuren zijn in één compacte groep samengebracht. Het verschil met de zakvorm is groot, de categorie dezelfde. Beide werken kwamen in 1910 als schenking van Mrs. Russell Sage in de collectie; in de objectgegevens is geen maker genoemd.
Bekijk de foto's dus eerst als kleine sculpturen, en stel daarna de vraag waar het snoer zou lopen. De afgebeelde voorzijdes beantwoorden die niet volledig. Dat ontbrekende gezichtspunt is juist een reden om door te kijken: een netsuke was onderdeel van een draagconstructie, ook wanneer hij nu als zelfstandig kunstwerk wordt getoond.