Voor Nieuwe Energie had Kadir van Lohuizen meer nodig dan een camera

Voor Kadir van Lohuizen begon een deel van Nieuwe Energie met scholing. Hij moest eerst aan de voorwaarden voldoen om op installatieschepen en platforms te kunnen werken. Het Rijksmuseum vermeldt dat daarvoor verschillende diploma’s nodig waren. Pas daarna kon hij de aanleg van windparken en elektriciteitsverbindingen op zee fotograferen. De voorbereiding maakt duidelijk dat een fotografieopdracht meer kan vragen dan de keuze van een onderwerp en een camera.

Die toegang is een concreet onderdeel van de opdracht. Een fotograaf kan zijn standpunt pas bepalen als hij de betreffende plek mag bereiken. De bouw van een windpark op zee en de aanleg van een kabel worden daardoor ook onderwerpen van een reis en een voorbereiding. Wat we uiteindelijk als foto bekijken, begint hier met werk dat nog geen beeld oplevert.

Van Lohuizen beschrijft in het persbericht trainingen voor het werk op zee. Hij noemt ook de tijd en het geduld die het project kostte, en de invloed van het weer. Dat is zijn eigen toelichting op de werkwijze. De combinatie is veelzeggend: ook bij een onderwerp vol techniek blijven de omstandigheden waaronder de fotograaf kan werken bepalend voor wat hij kan vastleggen.

Het project bestrijkt de Noordzee-regio. De tentoonstellingsaankondiging noemt toegang tot onder meer windparken, waterstofcentrales, CO₂-opslagen en datacenters. Het persbericht specificeert daarnaast opnamen in een datacentrum, waterkrachtcentrales en bruinkoolmijnen. Samen maken die voorbeelden het onderwerp breder dan elektriciteit uit wind alleen. Ze brengen ook opslag, dataverwerking en bestaande energiebronnen binnen het project.

In Amsterdam zal het Rijksmuseum negen panoramische foto’s en een video-installatie presenteren. Foto en bewegend beeld krijgen daarmee allebei een plaats. Een stilstaand beeld nodigt uit om op onderdelen terug te kijken; bij video hoort ook het verloop in de tijd bij de presentatie. Wat die verschillende vormen bij deze tentoonstelling precies laten zien, zal vanaf de opening kunnen worden bekeken.

Nieuwe Energie hoort bij Document Nederland, een opdracht die het Rijksmuseum sinds 1975 jaarlijks verstrekt. Een Nederlandse fotograaf onderzoekt daarin een maatschappelijk onderwerp en brengt dat in beeld. Hier is de verandering van het energiesysteem de aanleiding. Daarmee krijgt het onderwerp een fotografisch dossier: de opdracht vraagt om beelden van concrete plaatsen, in plaats van alleen een algemene beschrijving van de overgang naar andere energiebronnen.

De jongerenpresentatie Document Nederland Junior sluit bij hetzelfde thema aan. De deelnemers komen uit het voortgezet onderwijs en het mbo. Geselecteerde jongeren volgden een masterclass met Van Lohuizen en museumexperts. Hun werk zal in de tweede zaal van de Fotogalerij worden getoond. Zo komt naast de opdracht aan één beroepsfotograaf ook een afzonderlijke presentatie van werk van jonge deelnemers te staan.

Het project krijgt bovendien een vervolg buiten het museum. Voor 25 november is bij uitgever Lannoo een gelijknamig boek aangekondigd. De VPRO kondigt een vierdelige televisieserie aan, waarin Van Lohuizen door landen rond de Noordzee reist. De omroep noemt NPO 2 en NPO Start; het museum plaatst de uitzendingen in januari 2027. Tentoonstelling, boek en televisie hebben dus elk hun eigen aangekondigde moment.

De tentoonstelling Document Nederland: Nieuwe Energie opent op 9 oktober 2026 in de Fotogalerij en loopt tot en met 17 januari 2027. Voor wie op 8 oktober over het project leest, is het museumdeel nog een vooruitblik. De voorbereidingen zijn al onderdeel van het verhaal: om beelden te kunnen maken van deze infrastructuur, moest de fotograaf eerst de plekken bereiken waar zij wordt gebouwd en gebruikt.