Hoe donker was de nacht in de zeventiende eeuw?
Het Dordrechts Museum laat in From Dusk Till Dawn zien wat kunstenaars deden zodra het licht uitging. Ruim 100 werken, een sterrenkamer en een audioroute met nachtgidsen, tot en met 21 februari 2027.

Wat gebeurde er in de zeventiende eeuw na het vallen van de avond? En was de nacht toen anders dan nu? Het Dordrechts Museum zoekt het uit in From Dusk Till Dawn, van 5 september 2026 tot en met 21 februari 2027. De route volgt één nacht: ze begint in de schemering, loopt de duisternis in en eindigt bij het ochtendgloren. Onderweg zijn ruim 100 kunstwerken te zien, met verstilde maanlandschappen en spannende heksensabbatten. Het museum noemt het de eerste tentoonstelling over de nacht in de 17e eeuw.
Zeventiende-eeuwse kunstenaars waren allesbehalve nachtblind. Het nachtstuk groeide uit tot een volwaardig genre. Schilderijen, prenten en tekeningen van de nachtelijke uren waren zo populair dat er eigen namen voor bestonden: maneschijntjes voor maanlichtscènes en brantjes voor scènes bij vuurlicht. Gerrit Dou en Gesina ter Borch beschouwden het nachtstuk als een uitstapje. Aert van der Neer en Egbert van der Poel specialiseerden zich er juist in.

Een deel van de werken komt van ver. De astronoom van Gerrit Dou, omstreeks 1650, komt uit Museum De Lakenhal in Leiden, in bruikleen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Het Rivierlandschap met melkende vrouw van Aelbert Cuyp, omstreeks 1646, komt uit de Staatliche Kunsthalle Karlsruhe. Van Cuyp is er ook een Gezicht op Rhenen met ruiters op de voorgrond, uit een particuliere collectie via de Hoogsteder Museum Stichting. Cornelis Snellinck schilderde de fruitmarkt van Rotterdam bij kaars- en maanlicht, met het standbeeld van Erasmus. Dat stadsgezicht, omstreeks 1650-1660, komt uit Museum Rotterdam.
De nacht, blijkt uit al die werken, had een eigen schoonheid. Ze was niet saai of doods, maar fascinerend en levendig. En donker. Het museum ziet in die duisternis een aanleiding om na te denken over onze fel verlichte wereld en de gevolgen daarvan voor mens en dier. Het noemt lichtvervuiling en de impact daarvan een actueel thema, en spreekt van een onterecht onderbelichte kant van onze geschiedenis. De tentoonstelling is soms intiem, soms levendig en vaak verrassend actueel. Het museum belooft een allesbehalve slaapverwekkende ervaring.
Hoe donker het toen was, wordt tastbaar in een speciale sterrenkamer. Daar ervaar je hoezeer het aantal zichtbare sterren in ons land sinds de zeventiende eeuw is geslonken. Ook de route zelf heeft gidsen. Via een audio-guided podwalk word je begeleid door enkele goed ingevoerde zeventiende-eeuwse nachtgidsen. Zij vertellen over het leven in de kleine uren en over de kunstenaars die de nacht verbeeldden. De podwalk is bij de tentoonstelling inbegrepen.
Stefan Kuiper is gastcurator van de tentoonstelling. De kunsthistoricus en journalist deed voor From Dusk Till Dawn onderzoek naar de verbeelding en beleving van de nacht in de zeventiende eeuw. Op 31 januari 2027 houdt hij van 14.00 tot 15.00 uur een lezing over de maan in de vroegmoderne tijd, over maanlicht, beeldvorming en de betekenis van de maan. Op 12 december 2026 houdt schrijver, dichter, theatermaker en journalist Marjolijn van Heemstra van 14.00 tot 15.00 uur een lezing over de culturele betekenis van de nacht, over donkerte, sterrenhemels en onze relatie met de nacht in een wereld waarin echte duisternis steeds zeldzamer wordt. Ze schreef onder meer In lichtjaren heeft niemand haast, werkte samen met wetenschappers van de James Webb Space Telescope en zet zich met haar initiatief Het Nachtverbond in voor bewustwording rond de waarde van nachtelijke duisternis. Op 10 januari 2027 volgt van 16.30 tot 18.30 uur Schemeren, een ervaring rond de overgang van dag naar nacht, waarin het gouden uur overgaat in het blauwe uur.
Buiten het museum gaat de nacht door, in de Biesbosch. Het Dordrechts Museum werkt samen met Biesboschcentrum Dordrecht. Met het kaartje voor de tentoonstelling krijg je 25 procent korting op een van drie excursies, en met een ticket voor zo’n excursie 25 procent korting op het museumkaartje. De Nachttocht Stenen Keet gaat in het donker per boot door de Biesbosch, met een bezoek aan de oude griendkeet op het Griendeiland en een wandeling door de grienden. De Volle Maanwandeling loopt met een Biesboschgids door de Hel- en Zuilespolder, bij het heldere licht van de maan. Tijdens de Winterlicht Wandeling is de zon te zien door de telescoop van de Sterrenwacht.
From Dusk Till Dawn is te zien in het Dordrechts Museum, Museumstraat 40 in Dordrecht. De nacht van de tentoonstelling eindigt zoals elke nacht: bij het ochtendgloren.
Praktisch
Waar: Dordrechts Museum, Museumstraat 40, 3311 XP Dordrecht
Loopt tot: 21 februari 2027 (gestart op 5 september 2026)
Ruim 100 kunstwerken, sterrenkamer en audio-guided podwalk
Lezing over de maan: 31 januari 2027, 14.00-15.00 uur
Korting van 25 procent op excursies van het Biesboschcentrum met het tentoonstellingskaartje