Zo’n 4.000 schetsen, modellen en stalen van één ontwerper
Het TextielMuseum toont het archief dat Hella Jongerius aan het museum schonk.

Het textielarchief van Hella Jongerius (1963) bevat ongeveer 4.000 schetsen, modellen en materiaalstalen. Zij schonk het aan het TextielMuseum in Tilburg, dat er dit najaar een tentoonstelling mee vult: Hella Jongerius – Smart Hands. De tentoonstelling loopt van 30 oktober 2026 tot en met 3 april 2027 en is gewijd aan haar textielwerk en haar ontwerpproces.
Smart Hands laat op speelse wijze zien hoe het creatieve ontwerpproces werkt. Bezoekers ontdekken hoe de verschillende ideeën en projecten van Jongerius met elkaar samenhangen. Textiel speelt een belangrijke rol in haar werk, in haar hele loopbaan: van vroege experimenten met stoffen en kunststoffen tot grootschalige textielinstallaties en opdrachten voor musea en bedrijven. Haar studio, Jongeriuslab, heeft al die projecten zorgvuldig vastgelegd en bewaard.

Twee jaar geleden verwierf het TextielMuseum een aantal belangrijke werken uit haar textiele oeuvre, met steun van de Vereniging Rembrandt en het Titus Fonds. Tegelijk schonk Jongerius haar uitgebreide textielarchief aan het museum. In maart 2024 werd bekend dat het dankzij die steun mogelijk was elf textielobjecten en prototypes uit de jaren 1995 tot en met 2021 te verwerven. De tentoonstelling toont een selectie uit het archief. Elk stuk wordt getoond naast het uiteindelijke ontwerp waar het bij hoort.
Behalve de objecten en het archiefmateriaal gaat de tentoonstelling ook in op de verhalen achter het werk. Daarvoor is er een videoportret van Jongerius, gemaakt door filmmaker en fotograaf Roel van Tour. Te zien zijn ook bijzondere ontwerpen, zoals Space Amulets en Aerial View (beide uit 2021) uit de serie Woven Windows. Een prototype van de Knitted Lamp uit 1995 is eveneens in de collectie van het museum beland.
Dat archieven van ontwerpers niet vanzelf een plek vinden, bleek al eerder. Van 20 november 2023 tot 15 februari 2024 liet het museum in zijn bibliotheek een presentatie over het archief van Jongerius zien. Die was de derde uitvoering van Archives at Risk: Seeking Shelter, een reizende installatie van het Netwerk Archieven Ontwerp en Digitale Cultuur. Elke drie maanden wordt bij een Nederlandse instelling een nieuw ‘archief in gevaar’ getoond. De installatie stelt de vraag wat er met het archief gebeurt als een ontwerpstudio de deuren sluit, en wat verloren gaat als niet snel een plek voor dit erfgoed wordt gevonden. Het netwerk heeft meer dan 45 erfgoed-, onderwijs- en cultuurinstellingen als partner, waaronder het TextielMuseum. Het netwerk wijst erop dat Nederland op dat moment geen centraal beleid en geen structurele financiering heeft om dit soort archieven te bewaren. Het studioarchief van Jongeriuslab verwierf in 2024 het Vitra Design Museum in Duitsland. Het was de basis voor een tentoonstelling die van 14 maart tot 6 september 2026 in Weil am Rhein te zien was. Het Nieuwe Instituut noemde het vertrek van dat werkarchief naar Duitsland een groot verlies voor het Nederlandse ontwerpgeheugen.
Waarom zo’n archief ertoe doet, legt het Nieuwe Instituut uit. Je moet weten waarop je voortbouwt om vooruit te komen. Ontwerparchieven geven onderzoekers, historici en toekomstige generaties ontwerpers inzicht in vernieuwend denken en werken. Het archief van Jongerius bevat de blauwdruk van haar experimentele maakproces, dat leidde tot belangrijke werken in textiel, meubels, keramiek en interieurontwerp. Ontbreken zulke documenten, dan loopt het vak het risico het wiel opnieuw uit te vinden. Ze kunnen ook vragen over auteurschap en herkomst ophelderen. Belangrijke tests, prototypes en experimenten uit haar industriële en autonome projecten blijven door de aankoop in Nederland en worden toegankelijk voor onderzoek.
In de ontwerpwereld staat Jongerius ook bekend om haar kritische geschriften, waarin ze pleit voor meer diepgang, onderzoek en maatschappelijke betrokkenheid in design. Sinds ze in 1993 Jongeriuslab oprichtte, heeft ze internationaal naam gemaakt met haar visie op industrie, ambacht, kunst en design. Haar oeuvre besteedt bijzondere aandacht aan textielontwikkeling. Ze ontwikkelde en ontwierp tapijten, stoffen en meubels voor internationale bedrijven.
Het TextielMuseum aan de Goirkestraat 96 in Tilburg is van dinsdag tot en met vrijdag open van 10.00 tot 17.00 uur, op zaterdag en zondag van 12.00 tot 17.00 uur. Op maandag is het gesloten, evenals op 25 december 2026 en 1 januari 2027. Vanaf Tilburg Centraal kom je met buslijn 5 richting Noord-Stokhasselt, uitstappen bij de halte TextielMuseum. Lopen duurt ongeveer 15 tot 20 minuten. De bibliotheek van het museum is van dinsdag tot en met donderdag open van 10.00 tot 17.00 uur en op vrijdag alleen op afspraak. Ook een openbare fiets bij het station brengt je er.
Met Smart Hands laat het TextielMuseum zien hoeveel denken, maken en experimenteren er achter een ontwerp zit.