NLNederlands

Home › Tentoonstellingen

Tentoonstellingen · Steyl

Waar eindigt de hemel en waar begint de hel?

Het Missiemuseum in Steyl laat zien hoe een vredig kloosterdorp met carnaval een heel andere wereld wordt. Tösse HEMEL en HEL loopt van 13 november 2026 tot en met 21 februari 2027.

· Redactie Museum Magazine

Een langgerekt rood bakstenen kloostergebouw met een vierkante toren, naast groene bomen.
Het Missiehuis Sint-Michaël in Steyl, gezien vanuit het noorden, in 2015. Foto: Kleon3 · CC BY-SA 4.0

Steyl lijkt op het eerste gezicht een vredig kloosterdorp aan de Maas. Maar schijn bedriegt. Sinds 1883 verandert het dorp tijdens carnaval in een heel andere wereld. De hemelse sereniteit wordt dan plots verstoord door helse taferelen. Vors Lucifer neemt de macht over en zijn duivels trekken door de straten, op zoek naar nieuwe zielen voor het hellevuur van de ketel.

Sindsdien zijn talloze dorpsfiguren en bekende Nederlanders de revue gepasseerd, van de legendarische ‘Nekse’ en de ‘Sjpekvot’ tot Huub Stapel en Geert Wilders. Niemand is veilig wanneer dit duivelse gerechtshof rechtspreekt. Het Missiemuseum in Steyl maakt er de tentoonstelling Tösse HEMEL en HEL van. Die neemt je mee naar een wereld waar carnaval, geschiedenis, kunst en traditie al meer dan 140 jaar onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. De vraag waar het om draait: waar eindigt de hemel en waar begint de hel? De tentoonstelling loopt van 13 november 2026 tot en met 21 februari 2027.

Een achthoekige toren van donkerrode baksteen met boogvormige ramen.
De achthoekige zuidwesttoren van het Missiehuis Sint-Michaël in Steyl, in 2015. Foto: Kleon3 · CC BY-SA 4.0

Het dorp heeft meerdere levens gehad. Eeuwenlang was Steyl een plaats waar handel, scheepvaart en bedrijvigheid het dagelijks leven bepaalden, vanwege de gunstige ligging in een bocht van de Maas. Vanaf de zeventiende eeuw kreeg Steyl steeds meer het karakter van een handelsnederzetting. De handel bracht welvaart en trok vermogende families aan. Zij lieten grote woonhuizen bouwen, waarvan een deel nog altijd te bewonderen is. De wijnhandel was een van de activiteiten die aan die economische ontwikkeling bijdroegen. In de negentiende eeuw veranderden de omstandigheden. Nieuwe vervoersmogelijkheden, waaronder de spoorweg, maakten handelsroutes over land aantrekkelijker, en de traditionele betekenis van de Maas als transportverbinding nam geleidelijk af.

Precies in die periode kreeg Steyl een nieuwe bestemming. In de tweede helft van de negentiende eeuw was de verhouding tussen de katholieke kerk en de Duitse staat gespannen. Onder kanselier Otto von Bismarck voerde de Duitse regering de Kulturkampf, waarmee ze de maatschappelijke en politieke invloed van de katholieke kerk wilde beperken, onder meer door het oprichten van kloostergemeenschappen te bemoeilijken. Voor de Duitse priester Arnold Janssen (1837-1909) was dat aanleiding om net buiten Duitsland zijn ambitie te realiseren. In 1875 kwam hij naar het tolerante Nederland. In Steyl richtte hij een opleidingsinstituut op voor mannen die zich wilden inzetten voor de verspreiding van het katholieke geloof in andere werelddelen. Een bescheiden start in een voormalige herberg legde de basis voor het Gezelschap van het Goddelijk Woord, Societas Verbi Divini. Janssen bouwde er het Missiehuis Sint-Michaël. In 1879 vertrokken de eerste missionarissen naar China. In 1889 stichtte hij samen met Maria Helena Stollenwerk en Hendrina Stenmans de congregatie van de Dienaressen van de Heilige Geest. Zeven jaar later volgde een derde gemeenschap, de Roze Zusters, die voor een contemplatief leven kozen.

Vanaf de eerste missieactiviteiten werden voorwerpen en natuurhistorische specimens uit de missiegebieden naar Steyl gestuurd. De verzameling moest toekomstige missionarissen vertrouwd maken met de gebieden waar zij naartoe konden worden gestuurd. Ze liet ook bezoekers kennismaken met andere delen van de wereld, in een tijd zonder film of televisie. Broeder Berchmans, een groot natuurliefhebber, kreeg het beheer over het museum. In Brazilië was hij gefascineerd geraakt door vlinders en insecten, en hij werd een vlinderkenner van naam en faam. Tot driemaal toe werd een nieuw ontdekte vlindersoort naar hem vernoemd. Van een van die soorten, Ornithoptera Lydius Bergmansi, is nog een exemplaar te zien in de insectenkamer.

De collectie groeide en moest twee keer verhuizen wegens ruimtegebrek. De eerste steen van het huidige museum werd in 1929 gelegd en de nieuwbouw werd in 1931 opgeleverd. Op zondag 1 februari 1931 werd het Missiemuseum officieel ingewijd. De opstelling van de collectie is sinds de dood van broeder Berchmans in 1934 vrijwel ongewijzigd gebleven. Het is daardoor een museum in een museum. In de volkenkundige afdeling staan voorwerpen uit China, Japan, Indonesië, de Filipijnen, Papoea-Nieuw-Guinea, Ghana, Togo, Congo en Paraguay. Bezoekers worden geconfronteerd met duizenden voorwerpen in metershoge en diepe vitrines. Voor geen enkel voorwerp wordt afzonderlijk de aandacht gevraagd: ze staan gerangschikt op land en op soort.

De natuurhistorische afdeling bestaat uit een insectenkabinet en een zoölogisch gedeelte, met opgezette zoogdieren, reptielen, vogels, amfibieën en vissen. De open diergroep met giraffe, antilopen, runderen, leeuwen en zebra’s ligt centraal in het museum. Het Missiemuseum aan de Veerweg 6 is van dinsdag tot en met zondag open van 11.00 tot 17.00 uur. Op 24 december 2026 sluit het om 16.00 uur. Op 25 december 2026, 31 december 2026 en 1 januari 2027 is het gesloten. Op tweede kerstdag is het open. Een volwassene betaalt € 9,00, jeugd van 4 tot en met 17 jaar € 5,00. Met een Museumkaart is de toegang gratis.

Tot de vaste bewoners hoort ook een opgezette bruine beer van 1,75 meter hoog, afkomstig uit Rusland, die de naam Joseph kreeg. Broeder Berchmans kocht hem in 1932 bij de firma Wöbke in Leipzig, die gespecialiseerd was in opgezette dieren met een mechaniek. Na inworp van een muntstuk vertoont de beer zijn kunstjes. Welke? Dat verklapt het museum niet.

Bronnen en beeldcredits →

Rubrieken
HomeMuseaMuseumkaartAlle verhalenMuseumverhalenKijkkunstWereld & objectAchter de schermenAgenda