MUSEUMMagazine
Nederlands

Yuki Kihara speelt Charles Darwin in Leiden

In Wereldmuseum Leiden zet Yuki Kihara Gauguin en Darwin in een ander licht, met foto’s, video’s en twaalf geborduurde matten. Het is haar eerste soloshow in Nederland, te zien tot en met 3 januari 2027.

Het gebouw van Wereldmuseum Leiden.
Beeldcredits

In een zorgvuldig geënsceneerd landschap staat een groep figuren. Hun poses zijn statig, bijna klassiek, alsof ze zo uit een negentiende-eeuws schilderij zijn gestapt. Het beeld voelt bekend: het doet denken aan de idyllische taferelen van Polynesië die de Franse schilder Paul Gauguin maakte. Maar bij nader inzien is er iets verschoven. Zo beschrijft Wereldmuseum Leiden een van de foto’s uit de reeks Paradise Camp van Yuki Kihara.

Gauguin schilderde tussen 1891 en 1903 op Tahiti en de Marquesaseilanden. Met zijn beelden van Polynesische vrouwen, sensueel en exotisch weergegeven, speelde hij een grote rol in het westerse beeld van Oceanië. Kihara draait dat om. In een reeks foto’s herschikt ze zijn composities met modellen uit de Sāmoaanse fa’afafine-gemeenschap, waartoe ze zelf behoort. Fa’afafine betekent ‘op de manier van een vrouw’ en is een erkende non-binaire genderidentiteit. Zo verschuift de blik van exotisering naar zelfrepresentatie.

Een andere kant van het gebouw van Wereldmuseum Leiden.
Het gebouw van Wereldmuseum Leiden in 2025. Foto: Sneeuwvlakte, CC BY-SA 4.0. Sneeuwvlakte · CC BY-SA 4.0

In de videoreeks First Impressions zien leden van de fa’afafine-gemeenschap voor het eerst een schilderij van Gauguin en vertellen ze wat ze zien. In Talanoa between Yuki Kihara and Paul Gauguin (2022) praat Kihara in een verzonnen interview met de schilder. Paradise Camp werd getoond in het Aotearoa Nieuw-Zeelandpaviljoen op de 59e Biënnale van Venetië in 2022 en kreeg daar veel lof.

Het tweede onderwerp is de wetenschap. In de video-installatie Darwin Drag speelt Kihara zelf Charles Darwin, met humor en theatrale middelen. Darwin ontwikkelde samen met Alfred Russel Wallace de evolutietheorie door natuurlijke selectie. Recentere studies van biologen als Ross Brooks en Joan Roughgarden laten zien dat het dierenrijk veel meer diversiteit in seksualiteit en gender kent dan Darwin beschreef. Door Darwin letterlijk en figuurlijk in drag te zetten, laat Kihara zien hoe wetenschappelijke kennis vaak gevormd wordt door de sociale normen van haar tijd. Ze noemt Darwins kijk niet een neutrale waarneming, maar een weerspiegeling van de conservatieve waarden van zijn tijd.

Nieuw is Moana Queer Taxonomy (2026): twaalf geborduurde pandanusmatten, in Sāmoa bekend als fala su’i, met zeeleven rond de Sāmoaanse eilanden. Biologen hebben bij deze soorten een brede seksuele en genderdiversiteit vastgesteld: vissen die van geslacht veranderen, soorten die tegelijk mannelijke en vrouwelijke kenmerken hebben of langdurige paren vormen met een partner van hetzelfde geslacht. Kihara laat de dieren onder hun oorspronkelijke Sāmoaanse namen zien, en toont zo dat er al lang vóór de Europese taxonomieën andere manieren bestonden om de natuur te benoemen en in te delen. De matten ontstonden met de borduursters van de familie Tovio van de gemeenschap Moata’a Aualuma op het eiland Upolu, wat het werk een collectieve dimensie geeft.

Onderzoek in archieven loopt als rode draad door Kihara’s werk. Voor Darwin in Paradise Camp brengt ze historische foto’s, boeken en documenten bijeen in wat ze haar vārchive noemt, een archief dat verschillende tijden, verhalen en perspectieven verbindt. Koloniale foto’s van Sāmoa en negentiende-eeuwse zendingsverslagen laten zien hoe Europese bezoekers de eilanden vanuit hun eigen wereldbeeld probeerden te begrijpen. Het museum schrijft dat dezelfde bronnen ook tonen dat lokale kennis en tradities andere manieren bieden om over gender en de natuur na te denken.

De tentoonstelling raakt ook aan het klimaat. In Oceanië zijn de gevolgen van klimaatverandering al duidelijk zichtbaar: stijgende zeespiegels, kusterosie en steeds hevigere cyclonen. Voor Kihara hangen die veranderingen nauw samen met de koloniale geschiedenis van de regio en met de manier waarop de natuur binnen westerse kennis en beeldvorming is neergezet. In de Britse editie bij het Sainsbury Centre in Norwich staat dat de bewoners van de Pacifische eilanden verantwoordelijk zijn voor minder dan 0,02 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen.

Kihara is geboren in Sāmoa en maakt foto’s, video’s en installaties. De tentoonstelling groeide uit een Britse tentoonstelling uit 2025 en was onder meer te zien in The Whitworth in Manchester, van 3 oktober 2025 tot 1 maart 2026. Het museum haalt twee recensies aan. De Observer schreef in februari 2026 dat de tentoonstelling tegelijk speels, subversief en diep ontroerend is. Art Review schreef in april 2025 dat een heroverweging van wat het betekent om mens te zijn ‘een herwaardering van de oorsprong van de soort’ vraagt.

Wereldmuseum Leiden zit aan de Steenstraat 1. De tentoonstelling is van dinsdag tot en met zondag te zien van 10.00 tot 17.00 uur, en tijdens de nationale schoolvakanties ook op maandag.

Praktisch

Waar: Wereldmuseum Leiden, Steenstraat 1, 2312 BS Leiden

Loopt tot: 3 januari 2027

Open: dinsdag t/m zondag, 10.00-17.00 uur; tijdens nationale schoolvakanties ook op maandag

Eerste soloshow van Yuki Kihara in Nederland

Nieuw werk: Moana Queer Taxonomy (2026), twaalf geborduurde matten

Bronnen en beeldcredits →

Rubrieken

MuseumkaartMusea ontdekkenHomeMuseumverhalenKijkkunstWereld & objectAchter de schermenAgenda