Tentoonstellingen
Een polderplan op papier: Van Scorel en Pé Okx in Alkmaar
Vanaf 10 oktober brengt Stedelijk Museum Alkmaar een oude kaart van de Zijpe samen met hedendaagse kunst. Papier, linnen en een digitaal landschap laten zien hoe een idee voor nieuw land vorm krijgt.
80 x 240 cm: dat formaat vermeldt het Nationaal Archief voor de manuscriptkaart van het bedijkingsplan voor de Zijpe. Het papier is op linnen gespannen. Op de kaart staan het noorden van Noord-Holland, eilanden en werkzaamheden aan de bedijking. Het is een ontwerp waarin een landschap moet veranderen.
Voor Van water naar land leent Stedelijk Museum Alkmaar de kaart van het Nationaal Archief. Op zaterdag 10 oktober gaat ze open. Naast oude kaarten en schilderijen staan er hedendaagse kunstwerken en een installatie waarmee bezoekers hun eigen versie van een landschap kunnen maken.
Een kaart voor een aanvraag
Het Nationaal Archief dateert de conceptkaart van de Zijpe op ongeveer 1552–1553 en geeft het formaat als 80 bij 240 centimeter. Het bedijkingsplan voor de Zijpe was onderdeel van een octrooiaanvraag; deze kaart hoorde daarbij. Het getekende landschap had daarmee een bestuurlijke functie: het maakte een voorgenomen ingreep voorstelbaar.
De kust is concreet uitgewerkt. Het archief noemt Eierland, Texel, Wieringen, Huisduinen en Callantsoog naast de werkzaamheden aan de Zijpe. Daardoor bevat de kaart zowel de omgeving als de plek waar het land zou worden aangepakt. Een plan voor een polder wordt begrijpelijker wanneer ook het omliggende water en land in beeld zijn gebracht.
Bij de makersnaam past een nuance. Het Nationaal Archief schrijft de kaart toe aan Jan van Scorel, maar noemt ook de mogelijkheid dat een leerling haar tekende. Die onzekerheid hoort bij het voorwerp. Het museum plaatst het bedijkingsplan in de laatste fase van Van Scorels leven; de kunstenaar leefde van 1495 tot 1562.
Van een ontwerp naar een digitale ingreep
In Alkmaar krijgt het historische materiaal gezelschap van werk van Pé Okx. De verhouding van mensen tot hun natuurlijke omgeving en het landschap vormt volgens het museum zijn onderwerp. Daarnaast zijn er schilderijen, kaarten en ontwerpen uit de zestiende en zeventiende eeuw. Zo staat het polderplan tussen verschillende manieren om naar land te kijken en het te verbeelden.
De digitale installatie maakt een deel van die werkwijze beschikbaar aan bezoekers. Een bezoeker kan in de installatie ingrepen doen en zo een andere voorstelling van het gebied maken. Technologiepartner Hypersolid ontwikkelde de interactieve beleving met het museum. Wie ermee werkt, kan elementen verwijderen, nieuwe plaatsen of onderdelen beschermen. Zo krijgt een denkbeeldig gebied al doende een andere vorm.
Het oude ontwerp en de nieuwe installatie verschillen sterk in materiaal. Bij de manuscriptkaart liggen lijnen vast op papier; in de digitale omgeving kunnen bezoekers de voorstelling aanpassen. De samenhang zit in de stap die eraan voorafgaat: iemand bedenkt hoe een landschap er zou kunnen uitzien. De tentoonstelling geeft dat denken een vorm die je kunt bekijken.
Praktisch
De expositie Van water naar land loopt van 10 oktober 2026 tot en met 28 februari 2027. Stedelijk Museum Alkmaar ligt aan Canadaplein 1, 1811 KE Alkmaar. Van dinsdag tot en met zondag kun je terecht tussen 11.00 en 17.00 uur. Op maandag is het museum dicht, evenals op 25 december en 1 januari.
De bezoekpagina vermeldt voor 2026 een voltarief van €17,00. Museumkaart en jeugd tot en met 18 jaar geven gratis toegang. Contant betalen kan niet; neem een pinpas mee. Voor grotere tassen zijn kluisjes beschikbaar. De algemene bezoekvoorwaarden en eventuele tijdelijke beperkingen staan op de eigen museumwebsite.
Bezoekgegevens gecontroleerd op 4 oktober 2026; raadpleeg voor vertrek de actuele museuminformatie.
Bronnen en beeldverantwoording ↗