De aardappeleters: waarom Van Gogh vijf figuren in het donker zette
Het Van Gogh Museum toont het schilderij uit 1885. Voorstudies, kleurkeuze en kritische reacties laten zien hoeveel werk achter deze boerenmaaltijd schuilging.
De aardappeleters staat op de collectiepagina van het Van Gogh Museum als ‘nu te zien’. Vincent van Gogh schilderde het definitieve doek in april en mei 1885 in Nuenen. Het meet 82 bij 114 centimeter en toont vijf mensen rond een eenvoudige maaltijd. Het museum beschrijft het werk als een moeilijke compositie waarmee Van Gogh zijn vermogen als figuurschilder wilde beproeven.
Het onderwerp was niet willekeurig. Volgens het museum was een dagelijkse maaltijd van landarbeiders in die tijd een bekend schilderthema. Van Gogh koos voor zittende figuren, omdat hij weinig ervaring had met het schilderen van mensen ten voeten uit. Hij wilde het harde boerenleven tonen: grove gezichten en knokige handen hoorden in zijn opzet bij mensen die hun eten zelf hadden verdiend.
Aan het definitieve schilderij gingen twee geschilderde studies vooraf. Op de eerste stonden vier personen; in de tweede voegde Van Gogh een vijfde toe. Het museum noemt de familie De Groot-van Rooij als modelomgeving en zegt dat Gordina zeker op het eindwerk is afgebeeld.
Het schilderij is in donkere aardkleuren geschilderd. Van Gogh gebruikte aardkleuren en bestudeerde volgens de museumtekst ‘gebroken tonen’, mengingen van complementaire kleuren. Hij hoopte daarmee in een donker schilderij toch een kleurrijk effect te bereiken. De donkere verf werd vervolgens een punt van kritiek: tijdgenoten vonden het werk te somber of de figuren technisch niet overtuigend.
De museumpagina noemt details uit het dagelijks leven: De museumpagina noemt links een klok, een religieuze prent naast de klok en een klomp met bestek bij de schouw. De klok wordt in één museumverhaal als 19.00 uur gelezen, terwijl een ander museumartikel twee eetmomenten in Van Goghs verbeelding onderscheidt. Het schilderij laat zich dus niet eenvoudig tot één letterlijk tijdstip reduceren.
Van Gogh maakte al een litho voordat het schilderij af was. Het museum noemt De aardappeleters tegenwoordig een van zijn beroemdste werken, ondanks de aanvankelijk kritische ontvangst.
Voor een bezoek aan het Van Gogh Museum noemt de eigen site € 25 voor volwassenen; jeugd onder 18 jaar en Museumkaarthouders krijgen gratis toegang. Tickets zijn alleen online verkrijgbaar en iedereen heeft een kaartje met starttijd nodig. Op de collectiepagina staat De aardappeleters als ‘nu te zien’; controleer dit kort voor vertrek opnieuw.