Wereld & object
Een lichaam van papier dat uit elkaar mocht
De anatomische modellen van Louis Auzoux waren gemaakt om open te nemen. Ze laten zien hoe een negentiende-eeuwse student het binnenste van een lichaam kon bestuderen zonder steeds een nieuw lichaam te ontleden.
Een anatomisch model hoeft geen gladde buitenkant te hebben. Juist spieren, vaten en organen moeten zichtbaar worden. De Franse arts Louis Auzoux ontwikkelde modellen van papier-maché die in delen uiteen konden. Rijksmuseum Boerhaave bewaart ongeveer zeventig van zijn modellen, bedoeld voor het medisch onderwijs in de negentiende eeuw.
Het materiaal was een praktische keuze. Oudere modellen van was waren kwetsbaar en konden in warmte vervormen. Auzoux werkte met gevormde papiermassa en maakte er objecten van waarvan onderdelen konden worden losgenomen. Haakjes, oogjes en etiketten hielpen om ze ook weer op hun plaats te krijgen.
Kennis die je kon openen
Een tekening toont één aanzicht. Een demontabel model laat ook verhoudingen en opeenvolgende lagen onderzoeken. Niet alles hoeft tegelijk zichtbaar te zijn: een onderdeel wegnemen kan ruimte maken voor wat daaronder ligt. Het voorwerp was daarmee een leermiddel dat uitnodigde tot handelingen.
De Science Museum Group beschrijft bij een eigen Auzoux-model waarom zulke hulpmiddelen betekenis kregen. Lichamen voor ontleding waren schaars en moeilijk te bewaren; ook maatschappelijke bezwaren tegen het gebruik van overledenen speelden een rol. Modellen boden studenten en museumbezoekers een andere toegang tot anatomische kennis.
Het leermiddel is zelf kwetsbaar geworden
Wat ooit uit elkaar mocht, vraagt tegenwoordig zorg. Een conservator van het Science Museum beschreef in 2017 hoe bij een Auzoux-model verf losliet en lagen papier-maché uiteen begonnen te wijken. Zij stabiliseerde de onderdelen zodat het object weer kon worden getoond. Een instrument om een lichaam te begrijpen, werd zelf een voorwerp waarvan de opbouw onderzocht en behouden moest worden.
Dat past bij ‘Lichaam & Geest’, het thema van de Maand van de Geschiedenis in oktober 2026. De modellen maken een historische vraag tastbaar: hoe veranderden onze manieren om het lichaam te leren kennen? Hier zit die geschiedenis niet alleen in wat wordt afgebeeld. Ook de haakjes en de papierlagen vertellen haar.