Twee hortussen, twee levende plantencollecties
In Leiden en Amsterdam is de collectie een tuin die groeit, wordt verzorgd en met de seizoenen verandert.
Wie een botanische tuin bezoekt, loopt door een verzameling die leeft. Planten worden er verzameld, gekweekt, bestudeerd en getoond. De Hortus botanicus Leiden en de Hortus Botanicus Amsterdam hebben ieder een lange geschiedenis en een eigen indeling. Wat in een kas of perk staat, hangt ook af van groei, verzorging en seizoen.
Leiden werd in 1590 gesticht als tuin voor het onderwijs aan geneeskundestudenten. De huidige Clusiustuin verwijst naar de aanleg door Carolus Clusius en Dirck Cluyt. Zij is een reconstructie: de oude tuin verdween van de plattegrond en werd later op basis van bronnen opnieuw aangelegd. In 2009 keerde zij terug naar de plek achter het Academiegebouw. De foto toont deze huidige Clusiustuin, niet een ongewijzigde tuin uit de zestiende eeuw.
De Leidse Hortus gebruikt tuindelen en kassen om verschillende plantengroepen zichtbaar te maken. Volgens de tuin is haar collectie tropische orchideeën uit Zuidoost-Azië de grootste onderzoekscollectie. Een botanische collectie draait daarmee om meer dan een mooie wandeling: zij ondersteunt ook onderzoek, onderwijs en behoud van planten.
Amsterdam begon in 1638 als medicinale kruidentuin. De huidige Hortus noemt meer dan vierduizend plantensoorten uit de hele wereld. Naast de historische medicinale planten zijn er onder meer een Palmenkas, een Vlinderkas en een Klimatenkas met uiteenlopende leefomgevingen. Op de tweede foto staat een kleine kas in 2024; de gehele Amsterdamse collectie is veel groter.
De twee tuinen vertellen dus elk hoe planten worden geordend en behouden, maar hun collecties en programma’s zijn verschillend. Leiden ligt aan Rapenburg 73; de Amsterdamse Hortus aan Plantage Middenlaan 2A. De museumprofielen bieden een vertrekpunt en de eigen websites geven de actuele bezoekersinformatie. Bij een levende collectie kan de aanblik van een tuin of kas per bezoek veranderen.