Avond; De rode boom: Mondriaan op weg naar abstractie
Een vuurrode appelboom tegen kobaltblauw laat zien hoe Mondriaan de zichtbare wereld begon om te vormen. Het schilderij behoort tot Kunstmuseum Den Haag, maar de actuele zaalplaatsing vraagt controle.
Een boom vult bijna het hele doek. Zijn stam gloeit rood, terwijl de takken zich als een netwerk over een diepblauwe achtergrond spreiden. Het schilderij, gemaakt tussen 1908 en 1910, meet 70 bij 99 centimeter en is olieverf op doek. Het behoort tot de collectie van Kunstmuseum Den Haag. De afbeelding bij dit verhaal laat het werk zelf zien.
Wie Mondriaan vooral kent van zwarte lijnen en rechthoekige kleurvlakken, ziet hier een eerdere stap in zijn ontwikkeling. De boom is nog herkenbaar, maar de kleuren zijn niet bedoeld als een neutrale weergave van wat voor zijn ogen stond. Het museum noemt het rood en het kobaltblauw een breuk met zijn vroegere, naturalistische schilderwijze. Kijk hoe de takken het hele vlak vullen: de stam blijft één boom, terwijl het patroon van lijnen al bijna een zelfstandige compositie wordt.
Volgens de collectietekst verbleef Mondriaan in september 1908 een week in Domburg. Daar bezocht hij Villa Loverendale, het zomerverblijf van verzamelaar Marie Tak van Poortvliet en kunstenaar Jacoba van Heemskerck. In de tuin stond een oude appelboom met wijd uitlopende takken. Het museum schrijft voorzichtig dat Mondriaan daar waarschijnlijk de eerste versie van De rode boom tekende. Het schilderij was daarmee niet in één middag klaar: hij begon eraan in 1908 en werkte er volgens het museum tot 1910 aan door.
Het museum verbindt de energie van het schilderij met de invloed van Vincent van Gogh. Die vergelijking gaat over de vrijheid van kleur en penseelstreek, niet over een letterlijke kopie van een Van Gogh. Later worden zijn bomen minder herkenbaar, totdat ritme en lijnen belangrijker worden dan de afbeelding van één plek.
Het Kunstmuseum presenteert vanaf 10 oktober 2026 de vernieuwde presentatie Mondriaan & De weg naar abstractie. De oude presentatie Mondriaan & De Stijl is gesloten. Op de pagina van de nieuwe route staat Avond; De rode boom met afbeelding en titel genoemd, naast ander vroeg werk en de latere Victory Boogie Woogie. Dat laat zien waarom het museum de boom in het verhaal over Mondriaans ontwikkeling plaatst. De pagina bevestigt echter niet letterlijk dat dit specifieke doek op vrijdag 16 oktober in de zaal hangt.
De collectiepagina van Kunstmuseum Den Haag geeft ook de materiële gegevens: olieverf op doek, 70 centimeter hoog en 99 centimeter breed. Dat formaat is groot genoeg om de takken met de ogen te volgen, maar vraagt nog steeds om dichtbij kijken. De digitale reproductie toont de compositie; een foto vervangt de verflaag en het oppervlak van het doek niet. Het museum bezit volgens eigen zeggen de grootste verzameling Mondriaans ter wereld. Een bezoek aan de nieuwe presentatie kan deze rode boom daarom in verband brengen met ander werk uit verschillende perioden, ook als de precieze zaalkeuze vooraf moet worden nagevraagd.
Kunstmuseum Den Haag ligt aan Stadhouderslaan 41, 2517 HV Den Haag. De bezoekerspagina noemt dinsdag tot en met zondag 10.00–17.00 uur als reguliere openingstijd; vrijdag 16 oktober valt daaronder. Een regulier ticket kost € 22, jongeren tot en met achttien jaar en Museumkaarthouders krijgen gratis toegang, en studenten betalen € 12. Het museum adviseert ook met een Museumkaart een ticket met starttijd te reserveren. Tram 17 en bus 24 stoppen in de buurt.