Het Museum of the History of Science in Oxford beheert een van de grootste astrolabiumcollecties ter wereld. Het instrument heeft een opengewerkte sterrenkaart — de rete — die over een plaat voor een bepaalde breedtegraad schuift, het tympanum. Met de alidade, een vizierliniaal op de achterkant, meet je de hoogte van een ster of de zon. Daaruit volgt tijd, en op veel islamitische exemplaren ook richtingen. Twee millennia geschiedenis, één geometrie: de hemel platgeslagen tot draaibare ringen.
Welke ster als punt is uitgesneden, hangt af van maker en streek. Een verkeerde plaat onder de rete geeft een andere hemel dan die boven jouw stad. Slijtage op haak of vizier kán van gebruik komen; het kan ook van later hanteren zijn. Het object is mooi omdat het precies moet zijn. Een cirkel te veel en de aflezing schuift. Sterren aflezen is hier geen poëzie. Het is een stand van metaal.
Een islamitisch astrolabium in het Pergamonmuseum.
De rete is de sterrenkaart met gaten; het tympanum eronder hoort bij één breedtegraad.
Zoek de opengewerkte sterrenkaart en tel hoe weinig messing tussen de punten overblijft. Die openingen zijn de hemel.
