Operatie Nachtwacht ging na vijf jaar onderzoek over op vernisafname. Op 12 november 2024 begonnen acht restauratoren in een glazen kamer het vernis van 1975–76 te verwijderen. Eerst een doek met oplosmiddel, kort tegen het oppervlak. Het vernis lost en trekt in het weefsel. Resten van ouder vernis gaan onder de microscoop met wattenstaafjes weg. Het doek kan tijdelijk mat lijken. Dat is geen nieuwe voorstelling. Dat is een tussenfase zonder glanslaag.
Vernis verzadigt kleur en houdt stof tegen. Met de jaren wordt het geel. Wie dan ‘Rembrandt donkerder maakt’, leest de geschiedenis van de film, niet de verf. Overschilderen zou nieuwe picturale beslissingen toevoegen. Hier is het doel die latere huid te lossen zonder de originele toets mee te nemen. Katoenvezels uit oudere behandelingen zitten soms in craquelure; die worden apart weggewerkt. Onderzoek ging vooraf: dezelfde methode op andere doeken, tests op dit doek. Restauratie documenteert wat verdwijnt. Omkeerbaar is ze niet tot op de laatste vezel.
Kijken naar dit project is kijken naar een oppervlak dat decennia een andere toon had. Matte velden naast nog gelakte: dat is de les van een gedocumenteerde fase, geen raadsel over hoe de zaal er vandaag toevallig uitziet.
